Arolwg ‘Dweud Eich Dweud’ y gweithlu 2026: Adroddiad llawn a chrynodeb o ymatebion

Demograffeg

Roedd nodweddion personol yr ymatebwyr yn debyg i'r rhai yn arolygon Dweud eich Dweud 2024 a 2025:

• Y grŵp oedran mwyaf cyffredin oedd 55 i 59 oed (14 y cant)
• Roedd 80 y cant yn fenywod, ac 20 y cant yn ddynion
• Roedd 95 y cant yn syth/heterorywiol, a pump y cant yn hoyw, lesbiaidd, neu ddeurywiol
• Roedd 73 y cant yn Wyn, 16 y cant yn Ddu, a naw y cant yn Asiaidd
• Dywedodd 20 y cant fod ganddyn nhw gyflwr hirdymor sydd wedi para 12 mis neu fwy. O blith y rhai a oedd â chyflwr hirdymor, dywedodd 67 y cant ei fod yn effeithio ar eu gweithredu o ddydd i ddydd
• Dywedodd 31 y cant eu bod yn ofalwr y tu allan i'r gwaith
• Dywedodd 12 y cant eu bod yn niwrowahanol
• Dywedodd 45 y cant eu bod yn gallu siarad o leiaf rhywfaint o Gymraeg.

Yn 2026, gwelsom ni hefyd fod:

• 62 y cant o'r ymatebwyr yn meddu ar gymwysterau ar Lefel 3 neu’n uwch (cyfwerth â Safon Uwch neu'n uwch)
• 62 y cant o'r ymatebwyr yn hunan-nodi fel dosbarth gweithiol.

Nodweddion swydd

Roedd:

• 32 y cant yn weithwyr cartref gofal i oedolion, 23 y cant yn weithwyr gofal cartref, a 12 y cant yn weithwyr cymdeithasol 
• 47 y cant yn gweithio ym maes gofal cymdeithasol ers 10 mlynedd neu fwy
• 23 y cant o reolwyr yn Unigolion Cyfrifol (a ddiffinnir o dan Ddeddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016)
• 20 y cant o’r rhai a ddywedodd eu bod yn siarad rhywfaint o Gymraeg yn nodi eu bod yn defnyddio'r Gymraeg drwy'r amser neu'r rhan fwyaf o'r amser yn y gwaith
• 30 y cant yn defnyddio Deallusrwydd Artiffisial (AI) yn rheolaidd neu'n achlysurol ar gyfer gwaith.

Nodweddion cyflogaeth

Roedd:

• 38 y cant yn gweithio yn y sector cyhoeddus, 53 y cant yn gweithio yn y sector preifat, a naw y cant yn y sector gwirfoddol neu mewn sawl sector 
• 74 y cant yn gweithio'n llawn amser
• 38 y cant yn dweud eu bod yn aelodau o undeb llafur.

Cymhelliant, cydnabyddiaeth ac ymrwymiad

Roedd:

• 56 y cant wedi dechrau gweithio ym maes gofal cymdeithasol oherwydd eu bod eisiau swydd a fyddai'n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl. Roedd 41 y cant yn teimlo y bydden nhw’n ei fwynhau, roedd 32 y cant yn teimlo y byddai'n gweddu i'w sgiliau ac roedd gan 27 y cant brofiad personol o ofalu am rywun 
• 42 y cant wedi clywed am weithio ym maes gofal cymdeithasol drwy ffrindiau a theulu sy'n gweithio yn y sector,30 y cant drwy hysbyseb swydd ar-lein, ac 19 y cant drwy brofiad personol o ofalu am rywun
• 64 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan eu rheolwyr, roedd 74 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan gydweithwyr, a 78 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan y bobl maen nhw’n  eu cefnogi ac yn gofalu amdanynt
• 25 y cant yn ystyried gadael y sector
• 39 y cant yn disgwyl aros yn y sector tan iddyn nhw ymddeol, ac roedd 16 y cant yn disgwyl aros mewn gwaith gofal cymdeithasol am lai na blwyddyn.

Cyflog ac amodau

Roedd:

• 94 y cant yn cael Cyflog Byw Gwirioneddol neu’n uwch
• 32 y cant yn fodlon â’u cyflog 
• 57 y cant yn fodlon â'u telerau ac amodau
• 83 y cant yn cael eu cyflogi ar gontractau oriau sefydlog, saith y cant ar gontractau hyblyg neu achlysurol, ac wyth y cant ar gontractau dim oriau.

Dwysedd a dewis gwaith

Roedd:

• 14 y cant yn teimlo bod digon o staff i ddarparu gwasanaethau drwy'r amser
• 53 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddigon o amser i wneud eu gwaith yn dda
• 41 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddewis ynghylch pa dasgau maen nhw’n eu gwneud, a chytunodd 56 y cant fod ganddyn nhw ddewis o ran sut maen nhw'n cyflawni tasgau.

Ymgynghori, dylanwad a chynrychiolaeth

• Nododd 87 y cant fod mecanweithiau ffurfiol ar waith ar gyfer llais staff
• Cytunodd 51 y cant yr ymgynghorir â staff bob amser ynghylch newid yn y gwaith
• Roedd 35 y cant yn credu bod eu barn yn cael ei hystyried y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• Roedd 83 y cant yn ymwybodol neu'n ymwybodol iawn o'u hawliau cyflogaeth
• Roedd 58 y cant yn cytuno bod eu hawliau cyflogaeth yn cael eu parchu.

Hyfforddiant a chynnydd

Roedd:

• 80 y cant o'r ymatebwyr yn cael adolygiadau perfformiad yn y gwaith
• 79 y cant yn cytuno eu bod wedi cael yr hyfforddiant cywir i wneud eu swyddi'n dda 
• 48 y cant yn cytuno fod angen mwy o hyfforddiant arnyn nhw i wneud cynnydd yn eu gyrfa
• 24 y cant yn credu bod rhwystrau rhag cael mynediad at hyfforddiant
• 39 y cant eisiau rôl arweinyddiaeth yn y dyfodol, a chredai 51 y cant ei bod yn bosibl dod yn arweinydd
• 15 y cant wedi chwilio am gyfle i gael dyrchafiad yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, ac roedd 47 y cant o'r ymatebwyr hyn wedi cyrraedd rhestr fer ac wedi cael cynnig swydd 
• 86 y cant yn teimlo bod eu cyflogwr yn gweithredu'n deg o ran penderfyniadau dyrchafu.

Triniaeth deg

• Roedd 30 y cant o'r ymatebwyr wedi profi triniaeth wael yn y gwaith. Roedd 26 y cant wedi profi bwlio, 18 y cant wedi profi gwahaniaethu ac 18 y cant wedi profi trais yn y gwaith yn ystod y 12 mis diwethaf
• Roedd 72 y cant o'r ymatebwyr a brofodd fwlio wedi adrodd amdano ac roedd 39 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd 59 y cant o'r rhai a oedd wedi profi gwahaniaethu wedi adrodd amdano ac roedd 32 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Bu i 91 y cant o'r rhai a oedd wedi profi trais adrodd am y profiad, ac roedd 54 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd lefelau tebyg o fwlio (saith i naw y cant) a gwahaniaethu (pedwar i chwech y cant) yn cynnwys rheolwyr, cydweithwyr, a'r rhai sy'n derbyn cymorth.

Iechyd a llesiant

Roedd y mesurau llesiant yn dangos lefelau llesiant is na phoblogaeth weithio Cymru. Gan ddefnyddio mesurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, ar raddfa o 0 (ddim o gwbl) i 10 (yn llwyr), gwelsom ni fod:

• boddhad â bywyd yn 6.6, o'i gymharu â 7.6 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.5)
• teimlo'n werth chweil yn 7.1, o'i gymharu â 7.8 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.8)
• hapusrwydd ddoe yn 6.7, o'i gymharu â 7.5 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.4)
• pryder yn 4.1, o'i gymharu â 3.2 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 3.2).

Fe wnaethon ni hefyd ofyn cwestiynau eraill am lesiant.  Fe wnaethon ni ddarganfod fod:

•  67 y cant yn dweud bod eu morâl yn dda y rhan fwyaf o’r amser neu bob amser
• 60 y cant o'r ymatebwyr yn adrodd iddyn nhw weithio tra'n sâl
• 42 y cant yn dweud fod ganddyn nhw les ariannol da (yn gwneud yn iawn neu'n byw'n gyfforddus)
• 24 y cant yn ei chael hi'n anodd ymdopi'n ariannol, a theimlai 52 y cant ei bod yn anoddach ymdopi'n ariannol eleni na'r llynedd. 

Straen

• Cytunodd 59 y cant eu bod yn cael trafferth anghofio am y gwaith pan fyddan nhw’n gadael
• Dywedodd 27 y cant fod eu llwyth gwaith yn achosi straen yn y gwaith. Ar ôl hyn roedd poeni am bethau y tu allan i’r gwaith (24 y cant), gwaith papur a biwrocratiaeth (23 y cant), diffyg cefnogaeth gan reolwyr a chydweithwyr (15 y cant) a chostau cysylltiedig â’r gwaith (15 y cant).

Cefnogaeth

Dywedodd:

• 63 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu rheolwr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 72 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu cydweithwyr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 49 y cant fod ganddyn nhw ddigon o gefnogaeth i ddelio â straen
• 36 y cant  y bydden nhw’n chwilio am wybodaeth am iechyd a lles gan reolwyr
• 63 y cant y bydden nhw’n chwilio am gymorth iechyd meddwl gan feddyg teulu.