Arolwg ‘Dweud Eich Dweud’ y gweithlu 2026: Crynodeb o ymatebion gan reolwyr

Demograffeg

Roedd nodweddion personol yr ymatebwyr a oedd yn rheolwyr yn debyg i'r rhai a ymatebodd i arolygon Dweud eich Dweud 2024 a 2025:

• Y grŵp oedran mwyaf cyffredin oedd 55 i 59 oed (20 y cant)
• Roedd 81 y cant yn fenywod, ac 19 y cant yn ddynion
• Roedd 94 y cant yn syth/heterorywiol, a chwech y cant yn hoyw, lesbiaidd, neu ddeurywiol
• Roedd 91 y cant yn Wyn a pump y cant yn Ddu
• Dywedodd 20 y cant fod ganddyn nhw gyflwr hirdymor sydd wedi para 12 mis neu fwy. O'r rhai a oedd â chyflwr hirdymor, dywedodd 60 y cant ei fod yn effeithio ar eu gweithredu o ddydd i ddydd
• Awgrymodd 37 y cant eu bod yn ofalwr y tu allan i'r gwaith
• Dywedodd 15 y cant eu bod yn niwrowahanol
• Dywedodd 58 y cant eu bod yn gallu siarad o leiaf rhywfaint o Gymraeg.

Yn 2026, gwelsom ni hefyd fod: 

• 89 y cant o'r ymatebwyr yn meddu ar gymwysterau ar Lefel 3 neu’n uwch (cyfwerth â Safon Uwch neu'n uwch)
• 60 y cant o'r ymatebwyr yn hunan-nodi fel dosbarth gweithiol.

Nodweddion swydd

Roedd:

• 81 y cant yn gweithio ym maes gofal cymdeithasol ers 10 mlynedd neu fwy
• 24 y cant yn Unigolion Cyfrifol (a ddiffinnir o dan Ddeddf Rheoleiddio ac Arolygu Gofal Cymdeithasol (Cymru) 2016)
• 20 y cant a ddywedodd eu bod yn siarad rywfaint o Gymraeg yn nodi eu bod yn defnyddio'r Gymraeg drwy'r amser neu'r rhan fwyaf o'r amser yn y gwaith
• 47 y cant yn defnyddio Deallusrwydd Artiffisial (AI) yn rheolaidd neu'n achlysurol ar gyfer gwaith.

Nodweddion cyflogaeth

Roedd:

• 25 y cant o’r rheolwyr yn gweithio yn y sector cyhoeddus, roedd 60 y cant yn gweithio yn y sector preifat, ac 16 y cant yn y sector gwirfoddol neu mewn sawl sector 
• 81 y cant yn gweithio'n llawn amser
• 41 y cant yn dweud eu bod yn aelodau o undeb llafur.

Cymhelliant, cydnabyddiaeth ac ymrwymiad

Roedd:

• 54 y cant wedi dechrau gweithio ym maes gofal cymdeithasol oherwydd eu bod eisiau swydd a fyddai'n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl. Roedd 39 y cant yn teimlo y bydden nhw’n ei fwynhau, roedd 30 y cant yn teimlo y byddai'n gweddu i'w sgiliau ac roedd gan 18 y cant brofiad personol o ofalu am rywun 
• 42 y cant wedi clywed am weithio ym maes gofal cymdeithasol drwy ffrindiau a theulu sy'n gweithio yn y sector, 25 y cant drwy hysbyseb swydd ar-lein, ac 14 y cant drwy brofiad personol o ofalu am rywun
• 74 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan eu rheolwyr, roedd 81 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan gydweithwyr, ac 83 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan y bobl maen nhw’n eu cefnogi ac yn gofalu amdanynt
• 27 y cant yn ystyried gadael y sector
• 44 y cant yn disgwyl aros yn y sector tan iddyn nhw ymddeol ac roedd 13 y cant yn disgwyl aros mewn gwaith gofal cymdeithasol am lai na deuddeg mis.

Cyflog ac amodau

Roedd:

• 97 y cant yn cael Cyflog Byw Gwirioneddol neu’n uwch
• 41 y cant yn fodlon â’u cyflog 
• 64 y cant yn fodlon â'u telerau ac amodau
• 91 y cant yn cael eu cyflogi ar gontractau oriau sefydlog, ac roedd pedwar y cant ar gontractau hyblyg neu achlysurol. Roedd cyfran fach ar gontractau dim oriau, amser tymor, tymhorol neu fathau eraill o gontractau.

Dwysedd a dewis gwaith

Roedd:

• 19 y cant o’r rheolwyr gofal cymdeithasol yn teimlo bod digon o staff i ddarparu gwasanaethau drwy'r amser
• 53 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddigon o amser i wneud eu gwaith yn dda
• 60 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddewis ynghylch pa dasgau maen nhw’n eu gwneud, a chytunodd 75 y cant fod ganddyn nhw ddewis o ran sut maen nhw'n cyflawni eu tasgau gwaith.

Ymgynghori, dylanwad a chynrychiolaeth

• Nododd 96 y cant fod prosesau ffurfiol ar waith ar gyfer llais staff
• Cytunodd 72 y cant yr ymgynghorir â staff bob amser ynghylch newid yn y gwaith
• Roedd 52 y cant yn credu bod eu barn yn cael ei hystyried y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• Roedd 95 y cant yn ymwybodol neu'n ymwybodol iawn o'u hawliau cyflogaeth
• Roedd 74 y cant yn cytuno bod eu hawliau cyflogaeth yn cael eu parchu.

Hyfforddiant a chynnydd

Roedd:

• 78 y cant o'r rheolwyr gofal cymdeithasol yn cael adolygiadau perfformiad yn y gwaith
• 79 y cant yn cytuno eu bod wedi cael yr hyfforddiant cywir i wneud eu swyddi yn dda 
• 43 y cant yn cytuno fod angen mwy o hyfforddiant arnyn nhw i wneud cynnydd yn eu gyrfa
• 26 y cant yn credu bod rhwystrau rhag cael mynediad at hyfforddiant
• 57 y cant eisiau rôl arweinyddiaeth yn y dyfodol, a chredai 73 y cant ei bod yn bosibl dod yn arweinydd
• 26 y cant wedi chwilio am gyfle i gael dyrchafiad yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, ac roedd 67 y cant o'r ymatebwyr hyn wedi cyrraedd rhestr fer ac wedi cael cynnig swydd 
• 94 y cant yn teimlo bod eu cyflogwr yn gweithredu'n deg o ran penderfyniadau dyrchafu.

Triniaeth deg

• Roedd 27 y cant o reolwyr gofal cymdeithasol wedi profi triniaeth wael yn y gwaith. Roedd 19 y cant wedi profi bwlio, 11 y cant wedi profi gwahaniaethu ac 18 y cant wedi profi trais yn y gwaith yn ystod y deuddeg mis diwethaf
• Bu i 66 y cant o'r rhai a oedd wedi profi bwlio adrodd amdano, ac roedd 39 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd 72 y cant o'r rhai a oedd wedi profi gwahaniaethu wedi adrodd amdano ac roedd 38 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Bu i 98 y cant o'r rhai a oedd wedi profi trais adrodd amdano, ac roedd 73 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd lefelau tebyg o fwlio (chwech y cant) a gwahaniaethu (pedwar y cant) yn cynnwys rheolwyr, cydweithwyr, a'r rhai sy'n derbyn cymorth.

Iechyd a llesiant

Roedd y mesurau llesiant yn dangos lefelau llesiant is ar gyfer rheolwyr gofal cymdeithasol na phoblogaeth weithio Cymru. Gan ddefnyddio mesurau gan y Swyddfa Ystadegau Gwladol, ar raddfa o 0 (ddim o gwbl) i 10 (yn llwyr), gwelsom fod:

• boddhad â bywyd yn 6.9, o'i gymharu â 7.6 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.5)
• teimlo'n werth chweil yn 7.3, o'i gymharu â 7.8 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.8)
• hapusrwydd ddoe yn 6.7, o'i gymharu â 7.5 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.4)
• pryder yn 4.1, o'i gymharu â 3.2 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 3.2). 

Fe wnaethon ni hefyd ofyn cwestiynau eraill am lesiant. Fe wnaethon ni ddarganfod fod:

• 71 y cant yn dweud bod eu morâl yn dda y rhan fwyaf o’r amser neu bob amser
• 69 y cant o'r rheolwyr yn adrodd iddyn nhw weithio tra'n sâl
• 55 y cant yn dweud fod ganddyn nhw les ariannol da (yn gwneud yn iawn neu'n byw'n gyfforddus)
• 14 y cant yn ei chael hi'n anodd ymdopi'n ariannol, a theimlai 54 y cant ei bod yn anoddach ymdopi'n ariannol eleni na'r llynedd. 

Straen

• Cytunodd 75 y cant eu bod yn cael trafferth anghofio am y gwaith pan fyddan nhw’n gadael
• Dywedodd 39 y cant fod eu llwyth gwaith yn achosi straen yn y gwaith. Ar ôl hyn roedd gwaith papur a biwrocratiaeth (37 y cant), poeni am bethau y tu allan i'r gwaith (27 y cant), bod â gormod o gyfrifoldeb (15 y cant) ac anawsterau mewn perthnasau gyda chydweithwyr (12 y cant).

Cefnogaeth

Dywedodd:

• 72 y cant o’r rheolwyr gofal eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu rheolwr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 74 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu cydweithwyr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 59 y cant fod ganddyn nhw ddigon o gefnogaeth i ddelio â straen
• 37 y cant y bydden nhw’n chwilio am wybodaeth am iechyd a lles gan reolwyr
• 67 y cant y bydden nhw’n chwilio am wybodaeth am gymorth iechyd meddwl gan feddyg teulu.