Arolwg ‘Dweud Eich Dweud’ y gweithlu 2026: Crynodeb o ymatebion gan weithwyr cymdeithasol

Demograffeg

Roedd nodweddion personol ymatebwyr gwaith cymdeithasol yn debyg i'r rhai yn arolygon Dweud eich Dweud 2024 a 2025:

• Y grŵp oedran mwyaf cyffredin oedd 40 i 44 oed (15 y cant)
• Roedd 78 y cant yn fenywod, a 22 y cant yn ddynion
• Roedd 93 y cant yn syth/heterorywiol, a saith y cant yn hoyw, lesbiaidd, neu ddeurywiol
• Roedd 76 y cant yn Wyn a 16 y cant yn Ddu
• Dywedodd 23 y cant fod ganddyn nhw gyflwr hirdymor sydd wedi para 12 mis neu fwy. O'r rhai a oedd â chyflwr hirdymor, dywedodd 72 y cant ei fod yn effeithio ar eu gweithredu o ddydd i ddydd
• Dywedodd 31 y cant eu bod yn ofalwr y tu allan i'r gwaith
• Dywedodd 19 y cant eu bod yn niwrowahanol
• Dywedodd 56 y cant eu bod yn gallu siarad o leiaf rhywfaint o Gymraeg.

Yn 2026, gwelsom ni hefyd fod:

• 87 y cant o'r ymatebwyr yn meddu ar gymwysterau ar Lefel 3 neu uwch (cyfwerth â Safon Uwch neu'n uwch)
• 50 y cant o'r ymatebwyr yn hunan-nodi fel dosbarth gweithiol.

Nodweddion swydd

Roedd:

• 56 y cant yn gweithio ym maes gofal cymdeithasol ers 10 mlynedd neu fwy
• 18 y cant o'r rhai a ddywedodd eu bod yn siarad rywfaint o Gymraeg yn dweud eu bod yn defnyddio'r Gymraeg drwy'r amser neu'r rhan fwyaf o'r amser yn y gwaith
• 54 y cant yn defnyddio Deallusrwydd Artiffisial (AI) yn rheolaidd neu'n achlysurol ar gyfer gwaith.

Nodweddion cyflogaeth

Roedd:

• 77 y cant o’r ymatebwyr gwaith cymdeithasol yn gweithio yn y sector cyhoeddus, 19 y cant yn gweithio yn y sector preifat, a pump y cant yn y sector gwirfoddol neu mewn sawl sector 
• 84 y cant yn gweithio'n llawn amser
• 52 y cant yn dweud eu bod yn aelodau o undeb llafur.

Cymhelliant, cydnabyddiaeth ac ymrwymiad

Roedd:

• 65 y cant wedi dechrau gweithio ym maes gofal cymdeithasol oherwydd eu bod eisiau swydd a fyddai'n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl. Roedd 42 y cant yn teimlo y bydden nhw’n ei fwynhau, roedd 41 y cant yn teimlo y byddai'n gweddu i'w sgiliau ac roedd gan 24 y cant brofiad personol o ofalu am rywun 
• 34 y cant wedi clywed am weithio ym maes gofal cymdeithasol drwy ffrindiau a theulu sy'n gweithio yn y sector, 23 y cant drwy hysbyseb swydd ar-lein, a 21 y cant drwy brofiad personol o ofalu am rywun
• 71 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan eu rheolwyr, roedd 80 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan gydweithwyr, a 75 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan y bobl maen nhw’n eu cefnogi ac yn gofalu amdanynt 
• 25 y cant yn ystyried gadael y sector
• 42 y cant yn disgwyl aros yn y sector tan iddyn nhw ymddeol ac roedd 12 y cant yn disgwyl aros yn y sector am lai na blwyddyn.

Cyflog ac amodau

Roedd:

• 95 y cant yn cael Cyflog Byw Gwirioneddol neu uwch
• 37 y cant yn fodlon â’u cyflog 
• 57 y cant yn fodlon â'u telerau ac amodau
• 85 y cant yn cael eu cyflogi ar gontractau oriau sefydlog, roedd chwech y cant ar gontractau hyblyg neu achlysurol ac roedd pedwar y cant ar gontractau dim oriau.

Dwysedd a dewis gwaith

Roedd:

• Wyth y cant yn teimlo bod digon o staff ar waith i ddarparu gwasanaethau drwy'r amser
• 42 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddigon o amser i wneud eu gwaith yn dda
• 43 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddewis ynghylch pa dasgau maen nhw’n eu gwneud, a chytunodd 68 y cant fod ganddyn nhw ddewis o ran sut maen nhw'n cyflawni eu tasgau.

Ymgynghori, dylanwad a chynrychiolaeth

• Nododd 84 y cant o ymatebwyr gwaith cymdeithasol fod prosesau ffurfiol ar waith ar gyfer llais staff
• Cytunodd 46 y cant yr ymgynghorir â staff bob amser ynghylch newidiadau yn y gwaith
• Roedd 32 y cant yn credu bod eu barn yn cael ei hystyried y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• Roedd 81 y cant yn ymwybodol neu'n ymwybodol iawn o'u hawliau cyflogaeth
• Roedd 61 y cant yn cytuno bod eu hawliau cyflogaeth yn cael eu parchu.

Hyfforddiant a chynnydd

Roedd:

• 64 y cant o'r ymatebwyr yn cael adolygiadau perfformiad yn y gwaith
• 77 y cant yn cytuno eu bod wedi cael yr hyfforddiant cywir i wneud eu swydd yn dda 
• 56 y cant yn cytuno fod angen mwy o hyfforddiant arnyn nhw i wneud cynnydd yn eu gyrfa
• 31 y cant yn credu bod rhwystrau rhag cael mynediad at hyfforddiant
• 45 y cant eisiau rôl arweinyddiaeth yn y dyfodol, a chredai 57 y cant ei bod yn bosibl dod yn arweinydd
• 21 y cant wedi chwilio am gyfle i gael dyrchafiad yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, ac roedd 52 y cant o'r ymatebwyr hyn wedi cyrraedd rhestr fer ac wedi cael cynnig swydd 
• 86 y cant yn teimlo bod eu cyflogwr yn gweithredu'n deg o ran penderfyniadau dyrchafu.

Triniaeth deg

• Yn gyffredinol, roedd 30 y cant o’r ymatebwyr gwaith cymdeithasol wedi profi triniaeth wael yn y gwaith. Roedd 27 y cant wedi profi bwlio, 19 y cant wedi profi gwahaniaethu a 10 y cant wedi profi trais yn y gwaith yn ystod y 12 mis diwethaf
• Bu i 69 y cant o'r rhai a oedd wedi profi bwlio adrodd amdano, ac roedd 39 y cant yn fodlon â’r canlyniad 
• Roedd 56 y cant o'r rhai a oedd wedi profi gwahaniaethu wedi adrodd amdano ac roedd 40 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Bu i 89 y cant o'r rhai a oedd wedi profi trais adrodd amdano, ac roedd 66 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd cydweithwyr yn llai tebygol o gael eu nodi fel ffynhonnell y bwlio (pump y cant) na rheolwyr (naw y cant) a’r bobl sy'n derbyn cymorth (11 y cant)
• Roedd lefelau gwahaniaethu gan gydweithwyr (pedwar y cant) yn is na gwahaniaethu gan reolwyr (wyth y cant) ond yn debyg i lefelau gwahaniaethu gan y bobl sy'n derbyn cymorth (pump y cant).

Iechyd a llesiant

Roedd y mesurau llesiant yn dangos lefelau llesiant is ar gyfer y rhai mewn gwaith cymdeithasol na phoblogaeth weithio Cymru. Gan ddefnyddio mesurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, ar raddfa o 0 (ddim o gwbl) i 10 (yn llwyr), gwelsom ni fod:

• boddhad â bywyd yn 6.5, o'i gymharu â 7.6 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.5)
• teimlo'n werth chweil yn 7.0, o'i gymharu â 7.8 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.8)
• hapusrwydd ddoe yn 6.6, o'i gymharu â 7.5 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.4)
• pryder yn 4.3, o'i gymharu â 3.2 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 3.2).

Fe wnaethon ni hefyd ofyn cwestiynau eraill am lesiant. Fe wnaethon ni ddarganfod fod: 

• 60 y cant yn dweud bod eu morâl yn dda y rhan fwyaf o’r amser neu bob amser
• 62 y cant o'r ymatebwyr gwaith cymdeithasol yn adrodd iddyn nhw weithio tra'n sâl
• 46 y cant yn dweud fod ganddyn nhw les ariannol da (yn gwneud yn iawn neu'n byw'n gyfforddus)
• 23 y cant yn ei chael hi'n anodd ymdopi'n ariannol, a theimlai 56 y cant ei bod yn anoddach ymdopi'n ariannol eleni na'r llynedd. 

Straen

• Cytunodd 64 y cant eu bod yn cael trafferth anghofio am y gwaith pan fyddan nhw’n gadael
• Dywedodd 47 y cant fod gwaith papur a biwrocratiaeth yn achosi straen yn y gwaith.  Ar ôl hyn roedd llwyth gwaith (44 y cant), poeni am bethau y tu allan i’r gwaith (27 y cant), costau yn ymwneud â’r gwaith (19 y cant), gweithio gyda phlant ac oedolion bregus (16 y cant), a diffyg cefnogaeth gan reolwyr a chydweithwyr (16 y cant).

Cefnogaeth

Dywedodd:

• 67 y cant o’r ymatebwyr gwaith cymdeithasol eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu rheolwr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 77 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu cydweithwyr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 48 y cant fod ganddyn nhw ddigon o gefnogaeth i ddelio â straen
• 39 y cant y bydden nhw’n chwilio am wybodaeth am iechyd a lles gan reolwyr
• 69 y cant y bydden nhw’n chwilio am gymorth iechyd meddwl gan feddyg teulu.