Arolwg ‘Dweud Eich Dweud’ y gweithlu 2026: Crynodeb o ymatebion gan weithwyr gofal

Demograffeg

Roedd nodweddion personol y gweithwyr gofal yn debyg i'r rhai yn arolygon Dweud eich Dweud 2024 a 2025:

• Y grŵp oedran mwyaf cyffredin oedd 55 i 59 oed (14 y cant)
• Roedd 79 y cant yn fenywod, a 21 y cant yn ddynion
• Roedd 95 y cant yn syth/heterorywiol, a pump y cantyn hoyw, lesbiaidd, neu ddeurywiol
• Roedd 69 y cant yn Wyn, 18 y cant yn Ddu, ac 11 y cant yn Asiaidd
• Dywedodd 19 y cant fod ganddyn nhw gyflwr hirdymor sydd wedi para 12 mis neu fwy. O blith y rhai a oedd â chyflwr hirdymor, dywedodd 67 y cant ei fod yn effeithio ar eu gweithrediad o ddydd i ddydd
• Dywedodd 29 y cant eu bod yn ofalwr y tu allan i'r gwaith
• Dywedodd 10 y cant eu bod yn niwrowahanol
• Dywedodd 40 y cant eu bod yn gallu siarad o leiaf rhywfaint o Gymraeg.

Yn 2026, gwelsom ni hefyd fod:

• 53 y cant o'r ymatebwyr yn meddu ar gymwysterau ar Lefel 3 neu’n uwch (cyfwerth â Safon Uwch neu'n uwch)
• 65 y cant o'r ymatebwyr yn hunan-nodi fel dosbarth gweithiol.

Nodweddion swydd

• Roedd 40 y cant yn gweithio ym maes gofal cymdeithasol ers 10 mlynedd neu fwy
• Roedd 97 y cant wedi cofrestru gyda Gofal Cymdeithasol Cymru
• Nododd 17 y cant a ddywedodd eu bod yn siarad rywfaint o Gymraeg eu bod yn defnyddio'r Gymraeg drwy'r amser neu'r rhan fwyaf o'r amser yn y gwaith
• Roedd 22 y cant yn defnyddio Deallusrwydd Artiffisial (AI) yn rheolaidd neu'n achlysurol ar gyfer gwaith.

Nodweddion cyflogaeth

Roedd:

• 32 y cant yn gweithio yn y sector cyhoeddus, 61 y cant yn gweithio yn y sector preifat, a wyth y cant yn gweithio yn y sector gwirfoddol neu mewn sawl sector 
• 70 y cant yn gweithio'n llawn amser
• 34 y cant yn dweud eu bod yn aelodau o undeb llafur.

Cymhelliant, cydnabyddiaeth ac ymrwymiad

Roedd:

• 55 y cant wedi dechrau gweithio ym maes gofal cymdeithasol oherwydd eu bod eisiau swydd a fyddai'n gwneud gwahaniaeth i fywydau pobl. Roedd 41 y cant yn teimlo y bydden nhw’n ei fwynhau, roedd 30 y cant yn teimlo y byddai'n gweddu i'w sgiliau ac roedd gan 30 y cant brofiad personol o ofalu am rywun 
• 44 y cant wedi clywed am weithio ym maes gofal cymdeithasol drwy ffrindiau a theulu sy'n gweithio yn y sector, 31 y cant drwy hysbyseb swydd ar-lein, ac 19 y cant drwy brofiad personol o ofalu am rywun
• 61 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan eu rheolwyr, roedd 71 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan gydweithwyr, a 78 y cant yn teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi gan y bobl maen nhw’n eu cefnogi ac yn gofalu amdanynt
• 25 y cant yn ystyried gadael y sector
• 37 y cant yn disgwyl aros yn y sector tan iddynt ymddeol ac roedd 16 y cant yn disgwyl aros mewn gwaith gofal cymdeithasol am lai na deuddeg mis.

Cyflog ac amodau

Roedd:

• 93 y cant yn cael Cyflog Byw Gwirioneddol neu’n uwch
• 29 y cant yn fodlon â’u cyflog 
• 56 y cant yn fodlon â'u telerau ac amodau
• 81 y cant yn cael eu cyflogi ar gontractau oriau sefydlog, roedd wyth y cant ar gontractau hyblyg neu achlysurol ac roedd 10 y cant ar gontractau dim oriau. 

Dwysedd a dewis gwaith

Roedd:

• 15 y cant yn teimlo bod digon o staff ar waith i ddarparu gwasanaethau drwy'r amser
• 55 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddigon o amser i wneud eu gwaith yn dda
• 36 y cant yn cytuno bod ganddyn nhw ddewis ynghylch pa dasgau maen nhw’n eu gwneud, a chytunodd 50 y cant fod ganddyn nhw ddewis o ran sut maen nhw'n cyflawni eu tasgau gwaith.

Ymgynghori, dylanwad a chynrychiolaeth

• Nododd 87 y cant fod prosesau ffurfiol ar waith ar gyfer llais staff
• Cytunodd 49 y cant yr ymgynghorir â staff bob amser ynghylch newid yn y gwaith
• Roedd 32 y cant yn credu bod eu barn yn cael ei hystyried y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• Roedd 82 y cant yn ymwybodol neu'n ymwybodol iawn o'u hawliau cyflogaeth
• Roedd 55 y cant yn cytuno bod eu hawliau cyflogaeth yn cael eu parchu.

Hyfforddiant a chynnydd

Roedd:

• 83 y cant o'r ymatebwyr yn cael adolygiadau perfformiad yn y gwaith
• 80 y cant yn cytuno eu bod wedi cael yr hyfforddiant cywir i wneud eu swyddi yn dda 
• 48 y cant yn cytuno fod angen mwy o hyfforddiant arnyn nhw i wneud cynnydd yn eu gyrfa
• 17 y cant yn credu bod rhwystrau rhag cael mynediad at hyfforddiant
• 38 y cant eisiau rôl arweinyddiaeth yn y dyfodol, a chredai 49 y cant ei bod yn bosibl dod yn arweinydd
• 13 y cant wedi chwilio am gyfle i gael dyrchafiad yn ystod y flwyddyn ddiwethaf, ac roedd 41 y cant o'r ymatebwyr hyn wedi cyrraedd rhestr fer ac wedi cael cynnig swydd
• 85 y cant yn teimlo bod eu cyflogwr yn gweithredu'n deg o ran penderfyniadau dyrchafu.

Triniaeth deg

• Yn gyffredinol, roedd 30 y cant o'r gweithwyr gofal wedi profi triniaeth wael yn y gwaith. Roedd 27 y cant wedi profi bwlio, 18 y cant wedi profi gwahaniaethu a 21 y cant wedi profi trais yn y gwaith yn ystod y deuddeg mis diwethaf
• Bu i 74 y cant o'r rhai a oedd wedi profi bwlio adrodd amdano, ac roedd 39 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Roedd 59 y cant o'r rhai a oedd wedi profi gwahaniaethu wedi adrodd amdano ac roedd 30 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Bu i 91 y cant o'r rhai a oedd wedi profi trais adrodd amdano, ac roedd 51 y cant yn fodlon â’r canlyniad
• Adroddwyd bod lefelau is o’r bwlio gan reolwyr (chwech y cant) na gan gydweithwyr (wyth y cant) a'r rhai sy'n defnyddio cymorth (naw y cant) 
• Roedd y lefelau o wahaniaethu gan reolwyr, cydweithwyr, a'r rhai sy'n derbyn cymorth yn debyg (pump i chwech y cant).

Iechyd a llesiant

Roedd y mesurau llesiant yn dangos lefelau llesiant is ar gyfer gweithwyr gofal na phoblogaeth weithio Cymru. Gan ddefnyddio mesurau’r Swyddfa Ystadegau Gwladol, ar raddfa o 0 (ddim o gwbl) i 10 (yn llwyr), gwelsom ni fod:

• boddhad â bywyd yn 6.5, o'i gymharu â 7.6 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.5)
• teimlo'n werth chweil yn 7.1, o'i gymharu â 7.8 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.8)
• hapusrwydd ddoe yn 6.7, o'i gymharu â 7.5 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 7.4)
• pryder yn 4.1, o'i gymharu â 3.2 ar gyfer gweithwyr ar draws pob sector yng Nghymru (cyfartaledd y DU 3.2).

Fe wnaethon ni hefyd ofyn cwestiynau eraill am lesiant. Fe wnaethon ni ddarganfod fod: 

• 68 y cant yn dweud bod eu morâl yn dda y rhan fwyaf o’r amser neu bob amser
• 58 y cant o'r gweithwyr gofal yn adrodd iddyn nhw weithio tra'n sâl.
• 39 y cant yn dweud fod ganddyn nhw les ariannol da (yn gwneud yn iawn neu'n byw'n gyfforddus)
• 27 y cant yn ei chael hi'n anodd ymdopi'n ariannol, a theimlai 51 y cant ei bod yn anoddach ymdopi'n ariannol eleni na'r llynedd. 

Straen

• Cytunodd 56 y cant eu bod yn cael trafferth anghofio am y gwaith pan fyddan nhw’n gadael 
• Dywedodd 22 y cant fod eu llwyth gwaith yn achosi straen yn y gwaith. Ar ôl hyn roedd poeni am bethau y tu allan i’r gwaith (24 y cant), gwaith papur a biwrocratiaeth (17 y cant), diffyg cefnogaeth gan reolwyr a chydweithwyr (16 y cant) a chostau cysylltiedig â’r gwaith (15 y cant).

Cefnogaeth

Dywedodd:

• 61 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu rheolwr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 71 y cant eu bod yn teimlo eu bod yn cael eu helpu a'u cefnogi gan eu cydweithwyr y rhan fwyaf o'r amser neu bob amser
• 48 y cant fod ganddyn nhw ddigon o gefnogaeth i ddelio â straen
• 35 y cant y bydden nhw’n chwilio am wybodaeth am iechyd a lles gan reolwyr
• 62 y cant y bydden nhw’n chwilio am gymorth iechyd meddwl gan feddyg teulu.